Aleja Marszałkowska

Strona projektu przekształcenia ulicy Marszałkowskiej w wielkomiejską aleję, autorstwa stowarzyszenia Forum Rozwoju Warszawy

Dlaczego Marszałkowska?

  1. Wprowadzenie do uzasadnienia
  2. Rola historyczna
  3. Linia Marszałkowskiej
  4. Perspektywa
  5. Urbanistyka
  6. Oś miasta
  7. Wciąż niezabudowana
  8. Charakter zabudowy
  9. Różnorodność stylistyczna
  10. Przestrzeń publiczna
  11. Wysoka funkcjonalność przestrzeni
  12. Zieleń
  13. Komunikacja
  14. Prestiż
  15. Porównanie z innymi ulicami
  16. Podsumowanie

WPROWADZENIE DO UZASADNIENIA

Dlaczego, jako Forum Rozwoju Warszawy zwracamy szczególną uwagę właśnie na ulicę Marszałkowską?

Dlaczego uważamy, iż jest to przestrzeń w stopniu najwyższym gotowa do przekształcenia w charakterystyczny, znany na świecie, unikalny trakt reprezentacyjny?

Wyjątkowość i potencjał ulicy Marszałkowskiej należy pojmować jako wyjątkowe w skali warszawskiej zjawisko. Jego opisania i wyjaśnienia można dokonać wyłącznie poprzez kompleksową analizę bardzo wielu aspektów urbanistyki, architektury i estetyki miejskiej.

ROLA HISTORYCZNA

Warszawa od czasów wojny jest miastem szerokich, wielkomiejskich arterii. Jednocześnie możemy w niej odnaleźć kilka fascynujących, wąskich, historycznych uliczek o niepowtarzalnym charakterze. Ulica Marszałkowska nie należy do żadnego z tych typów: już od połowy XIX w. była jedynym warszawskim traktem o charakterze wielkomiejskiej alei, gromadzącą wzdłuż swego biegu najbardziej reprezentacyjne budynki i kamienice. W dobie najbardziej dynamicznego rozwoju miasta, tj. na przełomie XIX i XX wieku, to właśnie ciąg tej ulicy wyznaczał centrum miasta. O znaczeniu ulicy Marszałkowskiej w historii Warszawy oraz historycznym znaczeniu Marszałkowskiej dla Warszawy współczesnej w Rozdziale IV pisze szerzej Ryszard Mączewski.

Ryc. 1. Marszałkowska u progu XX wieku.

LINIA MARSZAŁKOWSKIEJ

XIX-wieczny rozwój dał Marszałkowskiej jej najbardziej unikalne cechy. Współcześnie, jest to jedyna ulica w centrum Warszawy, której bieg zachowuje całkowitą liniowość. Począwszy od Placu Unii Lubelskiej, aż do rozdwojenia Marszałkowskiej przy Parku Saskim, ulica ta jest jedną, całkowicie prostą linią, która biegnie przez miasto na odcinku 3,4 km! Ta prosta linia przecina i spaja dokładnie całe Śródmieście. Jest to ta cecha Marszałkowskiej, która upodabnia ją do takich alei, jak Pola Elizejskie, czy (…) i czyni ją w skali warszawskiej najzupełniej wyjątkową. Szeroka, prosta oś komunikacyjna to niemal fundament europejskiego miasta. Jej prosty bieg sprzyja akumulacji handlu, usług i rozrywki. Zarazem podkreślenia wymaga fakt, iż ulica Marszałkowska, choć już nie w bezpośrednio prostej linii, ulega faktycznemu przedłużeniu w obu – północnym i południowym – kierunkach w postaci ul. Władysława Andersa oraz ul. Puławskiej, które spinają całą, XXI wieczną Warszawę.

ULICA MARSZAŁKOWSKA
OŚ ULICY
WŁĄCZENIE W CIĄG KOMUNIKACJI ULIC: ANDERSA I PUŁAWSKIEJ

Ryc. 2. Bieg ulicy Marszałkowskiej w Śródmieściu oraz jego przedłużenie w postaci ulic: Władysława Andersa w kierunku północnym oraz Puławskiej w kierunku południowym.

PERSPEKTYWA

Jednocześnie, prosta oś Marszałkowskiej kreuje jej fenomenalną perspektywę. Stojąc na skraju Parku Saskiego, przy niemal każdych warunkach pogodowych bez trudu można dostrzec iglice Kościoła Zbawiciela na jej przeciwległym krańcu. Obustronna wielkomiejska zabudowa, zwieńczona iglicami historycznej, przepięknej w swej formie świątyni to nie tylko urbanistyczna ciekawostka. To przede wszystkim inspirująca dla miasta i jego mieszkańców perspektywa, spajająca miasto i dwie połowy Śródmieścia. Dla turystów zaś – fascynująca gratka, którą należy sfotografować i uwiecznić, kupując pocztówkę, czy akwarelkę. Prosta linia Marszałkowskiej, dając przepiękną, wielkomiejską perspektywę staje się także czynnikiem kreującym magię, legendę i atrakcyjność wyznaczanej nimi przestrzeni.


Ryc. 3. Perspektywa Marszałkowskiej. Fot. P. Zaremba, FRW

URBANISTYKA

Przestrzeń ta od zawsze była przestrzenią o wyjątkowym znaczeniu urbanistycznym. Do końca wojny ulica Marszałkowska pozostawała główną arterią XIX i XX wiecznego miasta. Z tego okresu pochodzą dwie, dość unikalne realizacje urbanistyczne – Plac Unii Lubelskiej i Plac Zbawiciela, jako jedne z nielicznych w Warszawie, klasyczne miejskie place na planie gwiazdy. Tworzona przez nie urbanistyka po raz kolejny nasuwa skojarzenia z Paryżem.

W okresie powojennym, co może budzić jeszcze większe zaskoczenie, Marszałkowska nie utraciła swego przedwojennego znaczenia. Wręcz przeciwnie – budowa Pałacu Kultury i Nauki oraz Ściany Wschodniej włączyła ją do wielkiej urbanistycznej koncepcji, jeszcze bardziej podkreślając jej reprezentacyjny charakter. To wzdłuż Marszałkowskiej zlokalizowano inne, wielkie założenia architektoniczne – Marszałkowską Dzielnicę Mieszkaniową wraz z Placem Konstytucji.

Współcześnie, Marszałkowska w zasadzie pozostaje częścią powojennych, wciąż istniejących koncepcji. Jednocześnie, należy podkreślić, iż po obu jej stronach znajdujemy dwie, zupełnie różne części Śródmieścia. Marszałkowska łączy bowiem wschodnią jego połać, na obszarze której zdecydowanie dominuje zabudowa o charakterze historycznym, z połową zachodnią – zasadniczo zdominowaną przez architekturę współczesną. Co więcej, Marszałkowska jest linią, która spaja południowy kraniec Śródmieścia i zarazem przedwojennej Warszawy z Placem Bankowym, będącym właściwie końcem Śródmieścia, wraz z mieszczącym się na nim obecnie monumentalnym Ratuszem.

OŚ MIASTA

Powyższe cechy pozwalają zasadnie wysnuć wniosek, iż ulica Marszałkowska jest osią Warszawy, jej Śródmieścia i Centrum. Świadczy o tym nie tylko jej lokalizacja, geometria i urbanistyka. Analiza struktury rozmieszczenia ważnych, tradycyjnie symbolicznych dla Warszawy miejsc, jasno pokazuje, iż zdecydowana większość najważniejszych obiektów Warszawy jest zlokalizowana w bezpośredniej lub stosunkowo bliskiej odległości od Marszałkowskiej, wzdłuż linii jej biegu. Rozmieszczenie to jest niemal równoległe do biegu Marszałkowskiej i podkreśla jej wyjątkowy charakter, jako osi miasta. Właśnie dlatego, Projekt Aleja Marszałkowska przyjmuje założenie, iż jest to ulica o największym potencjale i znaczeniu dla Warszawy. Idąc wzdłuż ulicy Marszałkowskiej, przesuwamy się niejako samym sercem Śródmieścia, skąd bardzo łatwo trafimy w każde, potencjalnie interesujące dla mieszkańca, bądź turysty miejsce. Ulica ta może w bardzo łatwy sposób koncentrować gigantyczne ilości ludzi, będąc punktem, do którego się zmierza, ale i od którego rozpoczyna się wędrówkę po Centrum. Odpowiednie jej zagospodarowanie uczyni z niej wielkomiejską oś, kondensującą rozrywkę, usługi, handel, kulturę i pozostałe, niemniej ważne oblicza miejskiego stylu życia.

PRZEBIEG ULICY MARSZAŁKOWSKIEJ
Ryc. 4. Ulica Marszałkowska jako oś miasta i miejskiego życia.

POTENCJAŁ

Współcześnie, za uczynieniem z ul. Marszałkowskiej głównej, reprezentacyjnej alei Warszawy przemawia także fakt, iż jako jedyna główna, śródmiejska ulica pozostaje wciąż przestrzenią w tak dużym stopniu plastyczną. Obecnie, tj. w 2008 r. blisko …% jej powierzchni wciąż pozostaje przeznaczone do zabudowania. Mamy możliwość ukształtowania zupełnie nowej ulicy na dwóch jej najważniejszych odcinkach, tym samym zmieniając charakter całości. Żadna inna śródmiejska ulica w Warszawie nie prezentuje takich możliwości, w takiej skali, na tak dużym obszarze. Bez względu na założenia architektoniczne, jest to jedyna warszawska aleja, którą z taką łatwością można przemienić w reprezentacyjny, główny trakt miasta. Powodem tego jest nie tylko niezabudowana wciąż przestrzeń, ale też fakt, iż znakomicie koresponduje ona z istniejącą już, kompletną, spójną, wielkomiejską tkanką.

UZUPEŁNIENIE ZABUDOWY
OŚ ULICY
Ryc. 5. Obszary czekające na zabudowę wzdłuż ulicy Marszałkowskiej.

RÓŻNORODNOŚĆ STYLISTYCZNA

Istniejąca zabudowa ulicy Marszałkowskiej zasadniczo w pełni uzasadnia uczynienie z niej reprezentacyjnej alei Warszawy. Niemal w całości jest to architektura o charakterze wielkomiejskim, o bardzo wysokim poziomie projektu, realizacji i wykończenia. Bardzo niewielka część współczesnych obiektów wymagałaby przebudowy, a zaledwie jeden obiekt kwalifikuje się do całkowitego wyburzenia. Podobnie, za Marszałkowską przemawia sposób zabudowy: na całości ulicy spotykamy ciasną, zwartą, zabudowę pierzejową, jednolitej i co najważniejsze adekwatnej wysokości.

Jednocześnie, zwraca uwagę szalona wręcz różnorodność stylistyczna architektury ulicy Marszałkowskiej. Wzdłuż jej biegu odnajdujemy znakomite przedwojenne kamienice, monumentalne realizacje socrealizmu, doskonałe projekty modernizmu, czy wreszcie współczesności. Jest to kolejna, specyficzna właściwość ulicy Marszałkowskiej, czyniąca zeń elastyczną przestrzeń w centrum miasta, której wciąż możemy nadać niemal dowolny charakter. Swoista „pojemność” stylistyczna Marszałkowskiej pozwoli na swobodną zabudowę niezagospodarowanych obszarów, nie naruszając istniejącego charakteru ulicy. Nawet klasycyzująca zabudowa współczesna z detalem doskonale wkomponuje się w istniejące budownictwo. Jest to całkowicie niezwykła okoliczność, nawet w warunkach warszawskich.

PRZESTRZEŃ PUBLICZNA

Ulica Marszałkowska na całej swojej długości już współcześnie jest kompleksem wielu, bardzo przyjaznych, miejskich przestrzeni publicznych, skupiających ogromne masy ludzi, którzy się tu spotykają, jak również dokonują ekspresji poglądów, bądź rzadkich talentów. Wystarczy wspomnieć swoisty, choć bardzo zaniedbany placyk wokół Rotundy, czy też placyk przed wejściem na stację metra „Centrum” (tzw. Patelnia). W perspektywie przyszłości należy wymienić jeszcze Plac Unii Lubelskiej, Plac Zbawiciela, Plac Konstytucji oraz obszar skrzyżowań Marszałkowskiej z Alejami Jerozolimskimi i Świętokrzyską. Nie ulega wątpliwościom, iż miejsca te posiadają i tworzą potencjał, jakiego brakuje każdej innej niż Marszałkowska ulicy Warszawy.

PRZESTRZEŃ PUBLICZNA
OŚ ULICY
Ryc. 6. Przestrzeń publiczna na obszarze ul. Marszałkowskiej.

WYSOKA FUNKCJONALNOŚĆ ZABUDOWY

Zabudowa ulicy Marszałkowskiej to także ogromne powierzchnie, które z łatwością mieszczą biura, muzea, galerie, salony, domy handlowe, hotele, jak i budynki użyteczności publicznej. Oczywiście, funkcjonalności tej niewątpliwie sprzyja bardzo wysoki poziom stylistyczny architektury Marszałkowskiej o, co już wielokrotni podkreślono – reprezentacyjnym charakterze.

ZIELEŃ

Przecinając Śródmieście, ulica Marszałkowska mija w odległości zaledwie 0,5 km Łazienki Królewskie. Bezpośrednio, wpada ona i kończy swój faktyczny bieg w Parku Saskim. Są to dwa, bardzo duże obszary zielone, niezwykle ważne dla Warszawy o wyjątkowym znaczeniu. Marszałkowska bezpośrednio łączy się także z Parkiem Świętokrzyskim, przestrzenią zieloną o unikalnym, wielkomiejskim klimacie. Południowy odcinek Marszałkowskiej biegnie niecałe 0,4 km od wschodniego skraju Pól Mokotowskich. Mniej i bardziej bezpośrednie sąsiedztwo tak rozległych, zarazem eleganckich i wielkomiejskich terenów zielonych to kolejna, wyjątkowa cecha ulicy Marszałkowskiej – właściwie już teraz pozwala uznać ją za najbardziej zieloną śródmiejską ulicę.

PROJEKTOWANA ZIELEŃ
OŚ ULICY
OBSZARY ZIELONE ISTNIEJĄCE
Ryc. 7. Zieleń w bezpośrednim obszarze ulicy Marszałkowskiej wraz z tkanką zieleni planowanej w ramach Projektu Aleja Marszałkowska.

KOMUNIKACJA

Kolejną, specyficzną i wyróżniającą spośród innych ulicę Marszałkowską cechą jest jej układ komunikacyjny. Wspomnieliśmy już fakt, iż ulega ona obustronnemu przedłużeniu w ulice Władysława Andersa oraz Puławską, dzięki czemu faktycznie spaja całą, współczesną, XXI – wieczną Warszawę.

Jednak o specyfice i wyjątkowości Marszałkowskiej przesądza przede wszystkim istniejąca na niemal całej jej długości linia metra, a na całej – linia tramwajowa. Uwzględniając zapowiedzi wybudowania stacji Plac Konstytucji, ulica Marszałkowska stanie się znakomicie skomunikowanym traktem. Wyłącznie najbardziej zabytkowy fragment ulicy, tj. odcinek na południe od Placu Konstytucji pozostanie pozbawiony linii podziemnej kolejki, co jednakowoż może uczynić go jeszcze bardziej bliskim XIX wiecznym, oryginalnym realiom. I linia metra gwarantuje doskonałe skomunikowanie całej ulicy Marszałkowskiej. Wraz z zmodernizowaną linią tramwajową, umożliwi ona dojazd i powrót tych setek tysięcy ludzi, których powinna skupiać i ściągać Aleja Marszałkowska jako reprezentacyjna Aleja Warszawy.

PRESTIŻ

Powyżej wskazane okoliczności składają się również na tradycyjnie wyjątkowy prestiż, jakim od lat cieszy się ulica Marszałkowska wśród mieszkańców Warszawy i całej Polski. To właśnie Marszałkowska jest wśród Polaków najbardziej znaną i prestiżową ulicą Warszawy.

PORÓWNANIA

Chociaż powyższe argumenty niemal jednoznacznie wyjaśniają naszą fascynację ulicą Marszałkowską, dla klarowności i jasności wywodu warto skrótowo porównać ją do innych wielkich alej Warszawy.

Ulica Świętokrzyska jest niewątpliwie ulicą o wielkim potencjale. Trudno jednak mówić o jej szczególnej, historycznej roli, czy stylistycznej różnorodności. Podobnie, jest już niemal w całości zabudowana i nawet jeśli nastąpi fragmentaryczna wymiana zabudowy, nigdy nie powstaną tam przedwojenne kamienice, czy socrealistyczna MDM. Doceniamy perspektywę Świętokrzyskiej, skupiającej Prudential, Warsaw Financial Center i Rondo 1, jednakże w naszej opinii jest to perspektywa wielokrotnie uboższa stylistycznie i estetycznie od linii Marszałkowskiej. Nie zmieni tego nawet budowa planowanych wież przy ul. Twardej 1 oraz Synagodze Gminy Żydowskiej. Fenomenem Marszałkowskiej nie jest wysokość, a jej zwartość i gęstość klasycznej, niskiej, acz niesamowicie wielkomiejskiej zabudowy.

Aleje Jerozolimskie są zaś dalece bardziej niespójne architektonicznie. Ich bieg nie jest tak klarownie określony, jak w przypadku ul. Marszałkowskiej. Aleja ta, bez wątpienia będzie w przyszłości jedną z najważniejszych ulic miasta. W naszej ocenie potrzeba jednak na to co najmniej dziesięcioleci przemian. W chwili obecnej niemal cały śródmiejski odcinek tej ulicy jest szczelnie zabudowany, co zmniejsza możliwość kształtowania charakteru całości. Podobnie, prawdopodobnie nigdy nie zostanie zbudowana jakakolwiek linia metra pod Alejami, a linia średnicowa z racji ilości i lokalizacji przystanków nigdy jej nie zastąpi.

Wreszcie, salon współczesnej Warszawy, niedawno odremontowane Nowy Świat oraz Krakowskie Przedmieście są unikalnymi przestrzeniami, i to w skali europejskiej. Trakt Królewski jest jednak całością przede wszystkim historyczną, przestrzenią o charakterze zdecydowanie zabytkową. Nie przytaczając już wymienionych wcześniej okoliczności przemawiających za Marszałkowską, warto stwierdzić, iż upływ najbliższych 20-30 lat postawi Warszawę przed potrzebą posiadania nowoczesnego centrum, współistniejącego z życiem finansowym, politycznym, sferą rozrywki i usług. W tym sensie, Trakt Królewski zawsze będzie salonem o charakterze wyłącznie historycznym. Zabudowa Placu Defilad, kreowanie nowego, ścisłego Centrum Warszawy w bezpośrednim sąsiedztwie ul. Marszałkowskiej jednoznacznie przemawia za nią, jako główną, reprezentacyjną aleją Warszawy przyszłości.

PODSUMOWANIE

Powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują na Aleję Marszałkowska, jako główną, reprezentacyjną ulicą Warszawy XXII wieku.