Upłynęło dwadzieścia lat od całkowicie wolnych wyborów do władz lokalnych, które odbyły się 27 maja 1990 roku. Z tej okazji przedstawiamy najważniejsze informacje o warszawskim samorządzie. W tej części opisujemy funkcje, jakie pełnią dzielnice w m. st. Warszawie i zastanawiamy, czy decentralizację ustroju można przeprowadzić poprzez rozszerzenie ich kompetencji.

Część III.
Rola dzielnic w ustroju m. st. Warszawy.

Trzy szczeble samorządu terytorialnego

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku reguluje organizację samorządu terytorialnego. Podstawową jednostką na szczeblu samorządowym jest gmina. Wprowadzenie innych jednostek zapisywane jest w ustawach. Uzupełnieniem konstytucji są ustawy: z 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym i z 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym oraz o samorządzie województwa. Wymienione regulacje tworzą zatem samorząd terytorialny na trzech szczeblach: gminy, powiatu i województwa. Wspólnoty te kształtowane są przez mieszkańców i mają osobowość prawną oraz wyodrębnione terytorium działania. Ustawa o samorządzie gminnym przewiduje ponadto tworzenie jednostek pomocniczych: sołectw, dzielnic, osiedli i innych.

Wyzwania Warszawy a samorząd

Warszawa, jako stolica, zajmuje z racji pełnionej roli szczególne miejsce w samorządzie terytorialnym. Jest miejscem urzędowania władz kraju; ulokowane są w niej jednostki związane z gminą i powiatem, jednostki innych szczebli samorządu terytorialnego oraz szczebla rządowego. Ponadto znajdują się tutaj przedstawicielstwa innych państw (ambasady i konsulaty) oraz krajowych i zagranicznych podmiotów gospodarczych.

Złożony charakter Warszawy dostrzegany był już w okresie międzywojennym. Proponowano wtedy, by organizacja samorządu i władz ogólnokrajowych przebiegała w stolicy w sposób jednolity, ale odmienny od przyjętych rozwiązań w pozostałych częściach kraju. Obecnie Warszawa realizuje zadania o znaczeniu lokalnym – w zakresie funkcjonowania gminy. W kompetencjach jej organów leżą również zadania wynikające z faktu posiadania statusu miasta na prawach powiatu.

Zasada decentralizacji

Warszawa, oprócz charakteru stołecznego i biznesowego, jest podmiotem oddziałującym na miasta, gminy i powiaty leżące w jej otoczeniu. Obok zależności gospodarczych, kulturalnych czy turystycznych są to więzi komunikacyjne, transportu zbiorowego czy aspekty spójnego planowania przestrzennego. Pozostaje zastanowić się, jakie rozwiązania struktury administracyjnej pozwolą stolicy skutecznie realizować złożone zadania na szczeblu regionalnym i ogólnokrajowym?

Konstytucja RP stanowi, że ustrój terytorialny państwa zapewnia decentralizację władzy publicznej. Definiować ją można jako rozproszenie funkcji organizacyjnych na różne organy, w tym niższego szczebla. Otrzymują one samodzielność – zadania wykonują w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.

Rola dzielnic w decentralizacji

Ustawa z 15 marca 2002 roku o ustroju miasta stołecznego Warszawy nakłada obowiązek utworzenia jednostek pomocniczych, jakimi są dzielnice. Określa jednocześnie zakres ich działania: utrzymanie i eksploatację gminnych zasobów lokalowych, utrzymanie i eksploatację dzielnicowych obiektów administracyjnych, sprawowanie nadzoru nad jednostkami niższego rzędu, podejmowanie we własnym zakresie działań na rzecz zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty mieszkańców.

Do kompetencji dzielnic mogą być również włączone inne zadania, jak: utrzymanie różnego rodzaju placówek, ochrona zdrowia, utrzymanie zieleni czy dróg lokalnych. Zapisywane są one w statucie miasta, statutach dzielnic i uchwałach Rady m. st. Warszawy. Ustawa warszawska przewiduje również rozszerzenie działań o kompetencje gminne, powiatowe, zadania z zakresu administracji rządowej zlecone miastu oraz zadania wynikające z porozumień zawartych pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego.

Dzielnica jako jednostka pomocnicza

Dzielnice Warszawy są elementami składowymi gminy, niemającymi poza tymi ramami samodzielnego bytu prawnego. Obowiązek ich tworzenia przyczynia się do rozproszenia obciążeń organów miasta, wynikających z różnorodności zadań przed nimi stojących. Zarządzanie tak dużą gminą, jaką jest stolica, będącą jednocześnie powiatem, wymusza szereg działań i konieczność dobrze zorganizowanej współpracy pomiędzy władzami miasta a organami administracji rządowej.
Dzielnice i fakt przesunięcia do nich realizacji części obowiązków, przyczynia się do równomiernego rozłożenia części wyzwań. Stałą tendencją powinno być przesuwanie zadań bliżej mieszkańców. Funkcjonowanie dzielnic jest korzystne dla wspólnoty, gdyż umożliwia załatwianie szeregu spraw w miejscu zamieszkania i jednocześnie powinno przyczyniać się do zwiększenia jej udział w życiu miasta, choćby poprzez burmistrza czy radnych.

autor: Patryk Zaremba / frw


^ ^ ^
Tekst powstał na podstawie materiału z sesji z okazji 20-lecia samorządności w Dzielnicy Śródmieście - „Rola dzielnic w ustroju m. st. Warszawy – przyczynek do dyskusji” Pawła Sosnowskiego z Wydziału Administracji i Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej.

  Prześlij innym!